 |
نسخه چاپی
ارسال به دوستان
اگرچه دولت آقای احمدینژاد در زمینهی کاهش فاصلهی طبقاتی و رسیدن به عدالت واقعی تلاشهای زیادی انجام داده؛ اما آن چه مشهود است ما با وضعیت عدالت واقعی فاصلهی بسیار زیادی داریم. نمونهی بارز این ادعا تمرکز امکانات و منابع در تهران است. 50 درصد از منابع و تسهیلات بانکی در تهران قرار دارد. این مسأله یکی از مواردی است که اوضاع عدالت در کشور را نشان میدهد. این جملاتت گفتوگوی آشکار و خواندنی «حجتالاسلام و المسلمین دکتر محمدجواد محقق»، استاد اقتصاد دانشگاه و عضو هیأت مدیرهی یکی از بانکهای کشور با سایت «برهان» است.
· مقام معظم رهبری چندی پیش در دومین نشست اندیشههای راهبردی در حوزهی عدالت، تصویری از اوضاع عدالت در ایران ترسیم نمودند که گویی اوضاع کشور بسیار هم مناسب نیست. حضرتعالی از جمله کسانی بودید که در آن نشست حضور داشتید. لطفاً تحلیل خود را از فرمایشات رهبری بیان کنید و بگویید منظور ایشان از بیان این جمله که وضع عدالت در کشور مطلقاً راضی کننده نیست، چه بوده است؟
قبل از پاسخ به سؤال شما و تحلیل بیان مقام معظم رهبری دربارهی وضعیت عدالت در جامعه، باید به این نکته اشاره کنیم که رضایت از وضع موجود همواره میتواند باعث عقبگرد یک جامعه شود. چرا که انسان به دلیل ماهیّت و ذات ایدهآل خواهی خود بهترینها را میخواهد، این مسأله طبیعی است که ما همواره از وضعیت موجود راضی نباشیم. هماکنون نیز به همین صورت است. در مسألهی عدالت نیز این گونه است. ما با نقطهی آرمانی و ایدهآل عدالت فاصلهی زیادی داریم. اینکه هرکس بتواند با توجه به پتانسیلها و استعدادهایش به آن نقطه که میخواهد برسد، فاصله داریم؛ این یک تعریف کوتاه از عدالت است. اگر به همین تعریف کوتاه از عدالت بسنده کنیم متوجه خواهیم شد که معنای واقعی عدالت چیست؟ آیا آن چه در اطراف ماست زندگی ما را به عدالت نزدیک میکند؟ و چه مسایلی مانع رسیدن ما به عدالت است؟
· من پاسخ سؤالم را نگرفتم. مقصود مقام معظم رهبری از وضعیت مطلوب چه بود که حالا میفرمایند اوضاع مناسب نیست. چه مسایلی جامعه را به عدالت نزدیک میکند؟
اما اینکه با این وضعیت چرا رهبر معظم انقلاب اوضاع را راضی کننده، نمیدانند به این مسأله برمیگردد که خواست ایشان خیلی بیشتر از اینها است. هدف ایشان رسیدن به عدالت واقعی است که کار دولت را سنگینتر از گذشته میکند.
· با چه معیارهایی میتوان به این نتیجه رسید که اوضاع عدالت در کشور خیلی راضی کننده نیست؟
بنده با ارایهی مثالی به شما نشان میدهم که ما با عدالت واقعی فاصلهی بسیار زیادی داریم. البته درست است که دولت کنونی در رسیدن به وضع عادلانه اقدامهای مناسبی انجام داده اما بنده با ارایهی توضیحاتی به شما میگویم که جامعهی ما هم اکنون با وضع عدالت واقعی فاصلهی بسیار زیادی دارد. کافی است کمی از مرکز شهر دور شویم. تجمع نیروی انسانی، امکانات و منابع مالی بیشتر در شهر تهران است تا شهرستانهای دیگر کشور! تقریباً 50 درصد از منابع بانکی کشور در تهران ارایه میگردد! نکتهی جالبتر اینکه بیش از 50 درصد تسهیلات نیز در تهران پرداخت میشود! استان بعدی ما در ارایه و پرداخت تسهیلات و منابع بانکی، استان اصفهان است که تقریباً نسبتی ده به یک دارد. گفتنی است استانهای دیگر در این زمینه، اوضاع مناسبی ندارند. به نظر میرسد تنها این یک نمونه کافی است تا متوجه شویم وضعیت عدالت در جامعه، چگونه است. توجه داشته باشید؛ بنده به شما گفتم ما با عدالت واقعی فاصلهی بسیار داریم. همانطور که مقام معظم رهبری در این باره اوضاع را خیلی راضی کننده، توصیف نکردند. شاید هم مقداری از این فاصله به عدم تمرکزگرایی امکانات و جمعیت در جامعه ارتباط داشته باشد اما در هر صورت بنده به این مسأله معتقدم ـ همان طور که مقام معظم رهبری هم به این نکته عنایت داشتند ـ که دولت آقای احمدی نژاد در کم کردن فاصلهی طبقاتی و افزایش عدالت در جامعه، کارهای بسیار زیادی تاکنون انجام داده است اما اصولاً رهبر انقلاب به عنوان حاکم جامعهی اسلامی، طبیعی است که از وضع کنونی جامعه آن گونه که باید و شاید، راضی نباشند.
· آقای دکتر، به نظر شما دولت تاکنون چه اقداماتی را برای کاهش فاصلهی طبقاتی و افزایش عدالت انجام داده است؟ آیا دولتهای دیگر در راستای عدالت، اقدامی نکردهاند؟
البته دولت آقای احمدی نژاد با توجه به شعارهای ابتدایی و اقداماتی که تاکنون انجام داده بیشتر در راستای عدالت محوری، فعالیت کرده است. یکی از همین اقدامها، اجرای قانون هدفمند کردن یارانهها است؛ این قانون در هیچ یک از دولتهای گذشته با این که یکی از برنامههای مصوب آنان بوده؛ اجرا نمیشد. بدون شک با نگاه به برخی آمارهای اقتصادی در این چند ماه گذشته میتوان به این نتیجه رسید که وضعیت دولت آقای احمدی نژاد بهتر از وضعیت دولتهای گذشته در منابع و تسهیلات بانکی نبوده است. تجمع قدرت، ثروت، امکانات، تسهیلات و .... نیز در تهران در اوج خود قرار دارد. در حالی که در برخی از شهرستانهای کشور ما فاقد بیمارستانهای مجهز و مجتمعهای پزشکی هستیم اما در تهران ساختمانهای شیک و ... بسیار مشاهده میشود، به طور قطع این مسأله یکی از مواردی است که مسألهی مهاجرت شهرستانیها به تهران را به طور چشمگیری افزایش داده است.
. فکر میکنید این مسأله ناشی از چیست؟ چرا این اتفاقات رخ داد؟ (تجمع قدرت و ثروت در تهران)؟
فکر میکنم مهمترین دلیل به وجود آمدن چنین رویدادی، تفکرهای اشتباه و زیر ساختهای نادرستی بود که از قبل از انقلاب در ایران وجود داشت.
· آقای دکتر محقق! اگر بخواهیم یک آسیب شناسی اجمالی دربارهی رفتار شناسی دولتهای پس از انقلاب و اقدامهای آنها در رسیدن به عدالت انجام دهیم به چه نتایجی خواهیم رسید؟ چه دولتهایی بیشتر و چه دولتهایی کمتر به اوضاع عدالت در جامعه، توجه کردهاند؟
به یاد دارم در آن جلسه آقای دکتر «الیاس نادران» در مقالهای به این موضوع پرداختند و با ارایهی شاخصها و آمارهایی نسبت موفقیت دولتها در رسیدن به مقولهی عدالت را بررسی کردند البته همان طور که در گذشته نیز به این موضوع اشاراتی داشتم، تمام دولتها در رسیدن به عدالت تلاشهای گستردهای انجام دادهاند که دولت آقای احمدینژاد در این جهت بیشترین اقدام را صورت داده است اما نکتهی بعد در این باره اینکه، توصیه میکنم برای بررسی بیشتر موفقیتها و کاستیهای دولتها دربارهی عدالت با آقای دکتر نادران هم گفتوگویی داشته باشید. فکر میکنم ایشان آمارهایی از برخی شاخصهای اقتصادی دولتها در دست دارند که میتوان این بررسی را به طور کاملتری تشریح کند.
· برخی این شائبه را مطرح میکنند که شاخصهای سنجش عدالت در ایران مشخص نیست؛ یعنی اقتصاد ایران شاخص سنجش عدالت ندارد. آیا شما این مسأله را تأیید میکنید؟ اگر تأیید میکنید پس چگونه میتوان فهمید که اوضاع عدالت در ایران چگونه است؟
این مسأله کاملاً مورد تأیید بنده است. ما شاخصی برای سنجش عدالت نداریم. تمام این شاخصها، شاخصهای برابری است! هنوز برای عدالت شاخص مشخص و ویژهای طراحی و تعریف نشده است و این نکته یکی از گرفتاریهای ما است!
· پس ما با سنجش ضریب جینی و رشد اقتصادی نمیتوانیم عدالت را اندازگیری کنیم؟
درست است، این شاخصها بیشتر معنای تساوی را میرساند. به عنوان مثال در شاخص ضریب جینی میگوییم که اگر این شاخص به صفر نزدیک شد به عدالت نزدیک میشویم و اگر به سمت یک حرکت کرد، ما شاهد ناعدالتی هستیم. در حالی که این گونه نیست، به واقع معنای عدالت این نیست. عدالت به معنای برابری فرصتها و رسیدن حق به حقدار است.
